Cách chuyển soạn Fingerstyle Guitar

Rất nhiều người học fingerstyle guitar rơi vào một nghịch lý quen thuộc: họ có TAB, chơi đúng nốt, đúng vị trí, đúng nhịp, nhưng khi nghe lại, bản nhạc vẫn thiếu “hồn”, thiếu sự liền mạch và không mang cảm giác của một bản solo hoàn chỉnh. Điều này không đến từ kỹ thuật tay, mà đến từ tư duy chuyển soạn.

Fingerstyle guitar không đơn thuần là việc chơi nhiều nốt cùng lúc. Về bản chất, người chơi đang đảm nhiệm cùng lúc ba vai trò: người hát giai điệu, người chơi bass và người đệm hợp âm. Khi không hiểu rõ vai trò của từng lớp âm thanh này, người học rất dễ rơi vào việc “chép TAB” mà không thực sự hiểu mình đang chơi điều gì.

Những nghệ sĩ fingerstyle hàng đầu như Sungha Jung không bắt đầu việc chuyển soạn từ kỹ thuật, mà từ việc hiểu cấu trúc của bài hát gốc. Họ không cố làm bản nhạc trở nên phức tạp, mà cố làm nó rõ ràng, mạch lạc và đúng tinh thần nhất có thể.

Bước đầu tiên trong quá trình chuyển soạn luôn là xác định hợp âm gốc của bài hát. Đây là phần nhiều người học thường né tránh, vì nghĩ rằng “xem hợp âm trên mạng là không giỏi”. Thực tế hoàn toàn ngược lại. Việc tham khảo hợp âm có sẵn không làm bạn yếu đi, mà giúp bạn tiết kiệm thời gian để tập trung vào điều quan trọng hơn: hiểu bài hát. Vấn đề không nằm ở chỗ bạn có xem hợp âm hay không, mà ở chỗ bạn có hiểu vì sao bài hát lại đi những hợp âm đó hay không.

Sau khi xác định được vòng hợp âm, yếu tố quan trọng nhất tiếp theo chính là giai điệu. Trong một bản fingerstyle tốt, người nghe luôn có thể “nghe thấy bài hát” ngay cả khi không có lời. Điều này chỉ xảy ra khi melody được ưu tiên đúng mức. Rất nhiều bản TAB thất bại vì melody bị chìm dưới kỹ thuật, bị che bởi hợp âm hoặc bass chạy quá nhiều. Nghệ sĩ giỏi luôn đảm bảo rằng giai điệu nằm ở vị trí dễ nghe nhất, thường là các dây cao, và được chơi với cảm giác giống như đang hát.

Bass trong fingerstyle không phải để phô diễn, mà để giữ nền. Một bass đúng, đơn giản và chắc nhịp sẽ tạo ra cảm giác ổn định cho toàn bộ bản nhạc. Trong rất nhiều trường hợp, chỉ cần đặt bass đúng root note của hợp âm và đúng phách quan trọng, bản nhạc đã “đứng” lên được. Khi bass đã vững, melody sẽ có không gian để tỏa sáng.

Hợp âm trong fingerstyle không được xử lý giống guitar đệm thông thường. Thay vì chơi full chord với đầy đủ nốt, nghệ sĩ thường lược bỏ những nốt không cần thiết, chỉ giữ lại các thành phần quan trọng như root, third hoặc seventh khi cần tạo màu sắc. Điều này giúp tay trái di chuyển mượt hơn, âm thanh thoáng hơn và melody không bị lấn át. Đây cũng là lý do vì sao nhiều bản fingerstyle nhìn TAB thì đơn giản, nhưng nghe lại rất đầy đặn.

Lý thuyết âm nhạc, trong tư duy của các nghệ sĩ chuyển soạn, không phải là thứ để khoe kiến thức mà là công cụ để tiết kiệm thời gian. Bạn không cần phải biết quá nhiều, nhưng cần biết đúng. Chỉ cần nhận diện được hợp âm trưởng, thứ, hợp âm bảy và cảm nhận được màu sắc của chúng, việc chuyển soạn sẽ trở nên nhanh và chính xác hơn rất nhiều. Thay vì mò mẫm từng nốt, bạn hiểu mình đang đứng ở đâu trong cấu trúc bài hát.

Alternate tuning cũng là một yếu tố thường được nhắc đến, nhưng hay bị hiểu sai. Việc đổi tuning không phải để làm bản nhạc trở nên “độc”, mà để giúp người chơi thoải mái hơn về mặt vật lý. Khi bass cần giữ lâu, khi khoảng cách tay trái quá xa hoặc khi cần tạo cộng hưởng tự nhiên, alternate tuning trở thành một công cụ hợp lý. Một bản chuyển soạn tốt luôn ưu tiên sự thoải mái của người chơi trước khi nghĩ đến việc gây ấn tượng.

Một điểm rất quan trọng khác là thái độ với TAB. TAB không xấu, và việc học từ TAB của người khác cũng không phải là điều tiêu cực. Ngược lại, đó là một cách học rất hiệu quả nếu người học biết phân tích. Khi nhìn một bản TAB, câu hỏi quan trọng không phải là “đánh cho đúng”, mà là “vì sao người ta lại chọn cách bấm này, vì sao melody lại nằm ở đây, vì sao bass không chạy chỗ khác”. Khi trả lời được những câu hỏi đó, TAB trở thành tài liệu học tư duy, chứ không phải cái nạng để phụ thuộc.

Cuối cùng, một bản chuyển soạn fingerstyle được xem là hoàn chỉnh không phải khi nó khó, mà khi nó đúng. Đúng với bài gốc, đúng với cảm xúc, đúng với khả năng của người chơi. Một nguyên tắc rất đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả là: nếu bạn chơi bản nhạc đó ở tốc độ chậm mà vẫn thấy hay, vẫn nghe rõ melody và vẫn có cảm xúc, thì bản chuyển soạn đó đã đạt yêu cầu.

Fingerstyle guitar, ở cấp độ cao hơn, không còn là chuyện học thêm kỹ thuật mới, mà là học cách suy nghĩ như một người làm nhạc. Khi bạn hiểu bản chất của chuyển soạn, bạn không còn phụ thuộc hoàn toàn vào TAB, không còn bị giới hạn bởi một cách chơi duy nhất, và quan trọng nhất, bạn có thể tự tạo ra bản nhạc mang dấu ấn của riêng mình.